Як усули муосири тарбия: аввал рафтор, баъд сухан
Вақте ба фарзандонамон дарси зиндагӣ медиҳем, аксар вақт мегӯем, ки чӣ гуна рафтор кунанд: «Боэҳтиром бош, босабр бош, ростқавл бош, китоб хон, хашматро идора кун…» Аммо он чизе, ки дар зеҳну дили кӯдак бештар нақш мебандад, на танҳо суханони мо, балки рафтори мост. Кӯдак пеш аз ҳама мебинад, ки падару модараш чӣ гуна зиндагӣ мекунанд. Оромии мо, тарзи рафторамон ҳангоми хашм, узр пурсиданамон баъди хато, эҳтиромамон ба дигарон ва сабрамон дар рӯзҳои душвор — ҳамаи ин барои ӯ дарсҳои бесадо, вале пуртаъсиранд. Зеро кӯдак танҳо аз он чизе, ки ба ӯ мегӯем, намеомӯзад; ӯ аз он чизе, ки дар мо мебинад, намуна мегирад.
Аз нигоҳи равоншиносӣ, кӯдакон, махсусан дар солҳои аввали зиндагӣ, бо дидан ва мушоҳида кардани рафтори дигарон меомӯзанд. Аз ҳамин сабаб, дар ҳузури фарзанд ростқавл будан аз гуфтани «Ба ман дурӯғ нагӯ» таъсири бештар дорад. Дидани шумо бо китоб дар даст аз насиҳати «Китоб хон» муассиртар аст. Ба ҷойи он ки танҳо бигӯед: «Ҳангоми асабонӣ шудан дод назан», агар худатон дар лаҳзаи хашм каме таваққуф карда, нафаси чуқур кашед, ба фарзанд нишон медиҳед, ки эҳсосотро чӣ гуна идора кардан мумкин аст.
Албатта, ҳеҷ падару модаре беайб нест. Арзиши аслӣ ҳам дар он нест, ки дар назди фарзанд ҳеҷ гоҳ хато накунем. Муҳим ин аст, ки ҳангоми хато онро эътироф намоем, масъулияташро ба дӯш гирем ва барои ислоҳи он кӯшиш кунем. Бо ин рафтор ба кӯдак меомӯзонем, ки инсон метавонад хато кунад, вале бояд хатояшро қабул ва ислоҳ намояд. Ҳамин тавр, ӯ на кӯшиши беайб будан, балки роҳи солим муносибат кардан бо худ ва дигаронро меомӯзад.
Шояд амиқтарин ҷиҳати тарбияи фарзанд ҳамин бошад: ба ҷойи он ки пайваста ба ӯ чизе омӯзонем, аввал худамон хислатҳоеро дар зиндагӣ нишон диҳем, ки мехоҳем дар ӯ бубинем. Агар мехоҳем фарзандонамон босабр бошанд, сабр бояд дар рафтори мо намоён бошад. Агар мехоҳем меҳрубон бошанд, бояд меҳрубониро аз мо бубинанд. Агар мехоҳем ба худ ва дигарон эҳтиром гузоранд, бояд ин эҳтиромро дар муносибатҳои ҳаррӯзаи мо эҳсос кунанд.
Зеро он ҷумлаҳое, ки дар хотираи фарзандонамон аз ҳама бештар мемонанд, аксар вақт ҷумлаҳое ҳастанд, ки ҳеҷ гоҳ ба забон наовардаем, балки бо рафтори худ дар дили онҳо навиштаем. Бо зиндагии худ намуна будан маънои «Мисли ман бош» гуфтанро надорад; балки чунин даъват аст: «Биё, якҷоя биомӯзем, ки дар зиндагӣ чӣ гуна инсон будан мумкин аст».